Macbeth in Amersfoort: er is geen weg terug

Oké, het vereist wat creativiteit om de eindeloze strijd tussen ontwikkelaar Vahstal en de gemeente Amersfoort te vergelijken met een koningsdrama van Shakespeare. Maar toch, de koppige eigenzinnigheid van beide partijen heeft ze op een pad gebracht dat doet denken aan de Schotse generaal Macbeth aan wie door drie heksen is voorspeld dat hij ooit koning zal worden.

Eerste akte:

Macbeth besluit de voorspelling een handje te helpen door de oude koning uit de weg te ruimen. Analogie: Amersfoort vindt diverse bouwplannen van Vahstal in de jaren tachtig onwenselijk en haalt hem over grond in te leveren. De belofte van compensatie elders komt de gemeente niet na. Vahstal heeft geen schriftelijk bewijs en neemt zich voor dat hij nooit meer in de val zal trappen.

Tweede akte:

Macbeth, eenmaal op de troon, beseft dat dezelfde voorspelling een andere generaal aanwijst als stamvader van een toekomstig vorstengeslacht. Om dat tegen te gaan, laat hij ook deze vriend Banquo ombrengen.

Analogie: Vahstal heeft de gemeente in de tang bij het station, waar hij als eigenaar van een bouwvallige garage in de weg zit van grootschalige ontwikkelingsplannen. Na keiharde onderhandelingen komt er een grondruil, op schrift gekoppeld aan andere toezeggingen. De uitvoering van die beloftes verloopt zo moeizaam dat er rechters en notarissen aan te pas moeten komen. In de officiële overeenkomsten staat gedetailleerd wat er moet gebeuren als dat te lang duurt: arbitrage door deskundigen.

Derde akte:

Macbeth, die inmiddels ook adellijke vrouwen en kinderen heeft vermoord om te voorkomen dat zij hem ooit kunnen onttronen, wordt geplaagd door wroeging en nachtmerries. Maar een weg terug is er niet meer. Shakespeare schrijft:

“I am in blood stepped in so far that, should I wade no more, returning were as tedious as go o’er.”

Analogie: van wroeging is niets te bespeuren bij de gemeente en bij de ontwikkelaar. Rechters stellen vast dat Vahstal is benadeeld en dat de gemeente de schade moet vergoeden. Hoeveel schade? Dat is nu alweer vijf jaar hét onderwerp. Er samen uitkomen blijkt geen optie, de route via de rechtspraak verloopt traag.

In de bestuurskunde kennen we dit fenomeen als padafhankelijkheid: je bent al zo ver gegaan met investeringen, betrokkenheid of besluiten dat omkeren te veel kost. Al was het maar aan gezichtsverlies.

Over de laatste ontwikkelingen in dossier Vahstal, februari 2026, schreef ik een nieuwsbericht voor AD Amersfoortse Courant.

Wie er analoog aan Macbeth het onderspit delft? Daarover ooit meer nieuws, deze eeuw nog.