Wat voelt de soldaat in de loopgraven, als die het overleeft? Hoe knaagt de onzekerheid over het lot van de krijger in den vreemde aan kinderen, partners, vrienden thuis? En zijn we in de 21ste eeuw in staat lessen te trekken uit de dominante oorlog in het verhaal van de 20ste eeuw, de Tweede Wereldoorlog?
Bij de Sovjet Ereveld Experience op de grens van Leusden en Amersfoort beleef je het mee. Geen kans dat je het droog houdt, zeker weten dat je anders over de mens in oorlog gaat denken. In te veel van ons houdt zich een beul schuil die gemakkelijk de ketenen van de moraal verbreekt. Te velen van ons betalen met pijn, verlies of de dood voor zinloze verschrikkingen.
Naamloos begraven
Schrijnend was het lot voor 865 soldaten uit het Rode Leger die omkwamen of werden geëxecuteerd in Duitse gevangenschap. Hun stoffelijke resten liggen op dat ereveld in Leusden, aanvankelijk met onvolledige informatie of zelfs naamloos. Nederland beloofde zich voor deze geallieerde slachtoffers in te zetten, maar liet dat versloffen tijdens de Koude Oorlog. En de Sovjet-Unie liet de vermisten en gesneuvelden ook vallen. Het waren er 27 miljoen, te veel om de feiten te achterhalen voor de families die nooit zouden weten wat er met hun dierbaren was gebeurd.
Dat verhalen vanaf het ereveld en van de familie van die 865 toch verteld kunnen worden, is te danken aan de tomeloze energie van Remco Reiding. Hij wist in 2000 voor het eerst een graf met naam te koppelen aan een familie. Dimitri Botenko, die als kleine jongen zijn vader zag vertrekken naar het front, kreeg eindelijk zekerheid. Vader was gestorven in de nasleep van de oorlog aan longtuberculose, verzwakt door de ontberingen van krijgsgevangenschap. Nu kon de familie de rituelen van rouw uitvoeren.
Ontroerend indrukwekkend
De Sovjet Ereveld Experience vertelt het verhaal van zoon Dimitri, van vader Vladimir en van de zoektocht naar verwanten van de 865, een taak die nog altijd niet is voltooid. De combinatie van film, Virtual Reality, foto’s en schamele voorwerpen uit gevangenkampen is inmiddels een jaar open en ontving al duizenden bezoekers. Ik was er zondag 8 maart voor het eerst. Ook al wist ik als ondersteuner van het project wat er zou komen, het was ontroerend indrukwekkend zonder sentimenteel te worden. Dit is wat wij mensen elkaar aan kunnen doen. Dit zijn de gevolgen. Er zijn betere keuzes mogelijk als we ruimte maken en elkaar iets gunnen.
Gelukkig staat er in deze experience een doos tissues en zakdoekjes klaar.
Alle informatie is beschikbaar in het Nederlands, Engels en Russisch. Je kunt erheen met familie, collega’s, school (11+) of welk ander gezelschap dan ook. Doen, want de oorlogen van nu zijn niet anders dan de oorlogen van toen.